Του Χαράλαμπου Πετρόχειλου
Την ανάγκη ο φαρμακοποιός να έχει κάπου μέσα στο φαρμακείο του και εμβόλιο κατά του τετάνου τόνισε η κ. Ιωάννα Τσιαούση, MD γυναικολόγος – μαιευτήρας, MSc MBA Economic & Business Uni Athens, ιατρική διευθύντρια Τμήματος Εμβολίων, ΒΙΑΝΕΞ Α.Ε. στο ξεκίνημα της ομιλίας της με θέμα «Διαχειρίζομαι το τραύμα σύμφωνα με τις Εθνικές Συστάσεις» κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας των εργασιών του Hellas Pharm 2022, (2 και 3 Απριλίου) στο κλειστό γυμναστήριο Tae Kwon Do στο Παλαιό Φάληρο.
Δεν μπορεί η αντιμετώπιση του τραύματος να γίνεται μόνο με αντιτετανικό ορό, όπως είπε. Τον τραυματία τον ανοσοποιούμε για δύο νοσήματα μετά από τραυματισμό. Τη διφθερίτιδα και τον τέτανο. Κι αυτό γιατί παρά τη δραματική μείωση των αναφερόμενων περιστατικών διφθερίτιδας και τετάνου τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν περιοχές όπου για παράδειγμα ενδημεί η διφθερίτιδα –μεταξύ των οποίων και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης- ενώ ο τέτανος είναι μία νόσος που δεν μπορεί ουσιαστικά να εξαλειφθεί παρά τη μεγάλη εμβολιαστική κάλυψη -περισσότερο στα παιδιά- καθώς το αίτιο του βρίσκεται παντού γύρω μας, στο χώμα.
Ειδικά στους ενήλικες το πρόβλημα είναι μεγάλο καθώς, όπως είπε η κ. Τσιαούση, η εμβολιαστική κάλυψη των ατόμων άνω των 65 ετών είναι πολύ κάτω του στόχου τον οποίο έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας που είναι 90%. Για παράδειγμα στη Γαλλία η κάλυψη φτάνει περίπου στο 60% ενώ στη χώρα μας υπολογίζεται ότι είναι περίπου στο 55% χωρίς ωστόσο αυτό να είναι σίγουρο καθώς δεν υπάρχουν εμπεριστατωμένες μελέτες.
Ο τέτανος ωστόσο, ανέφερε η κ. Τσιαούση, είναι μία νόσος που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε θάνατο γιατί στους σπόρους του κλωστηριδίου του τετάνου εκλύονται δύο εξωτοξίνες οι οποίες προκαλούν σπασμούς, οδηγούν σε παράλυση και μπορεί να δημιουργήσουν πάρα πολλές επιπλοκές, επιπλοκές οι οποίες μπορεί και να μην είναι δυνατό να αντιμετωπιστούν ακόμη και στο δυτικό κόσμο και να επιφέρουν το θάνατο.
Ουσιαστικά το εμβόλιο κατά της ασθένειας προσφέρει προστασία όχι μόνο απέναντι στο μικρόβιο αλλά και έναντι της τοξίνης του και αυτό, εξήγησε η κ. Τσιαούση, είναι πάρα πολύ σημαντικό γιατί η τοξίνη του τετάνου είναι αυτή η οποία θα οδηγήσει ουσιαστικά στις επιπλοκές και το θάνατο.
H κ. Τσιαούση αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο εμβόλιο Sanofi-Pasteur D.T.VAX για το οποίο Κάτοχος Άδειας Κυκλοφορίας στη χώρα μας είναι η εταιρεία VIANEX. Το εμβόλιο αυτό, όπως είπε, χορηγείται για την ανοσοποίηση ατόμων ηλικίας άνω των 7 ετών αλλά και σε τραυματισμό.
Η άλλη λύση σε τραυματισμό είναι να χορηγηθεί αντιτετανικός ορός. Ωστόσο, εξήγησε η κ. Τσιαούση ότι τον αντιτετανικό ορό τον χορηγούμε ως κάτι επείγον. «Δηλαδή τον χορηγούμε άμεσα μετά τον τραυματισμό με σκοπό να προλάβουμε τον τέτανο, τη δημιουργία και την ανάπτυξη του κλωστηριδίου του τετάνου. Άρα το σημαντικό για τον αντιτετανικό ορό είναι ότι είναι για επείγουσα κατάσταση, δίνεται αμέσως μετά τον τραυματισμό και η δράση του αρχίζει ύστερα από κάποιες ώρες και μετά».
Το θέμα είναι ότι ο αντιτετανικός ορός έχει ένα χρόνο ημίσειας ζωής περίπου 3-4 εβδομάδες. Αυτός ο χρόνος μπορεί να διαφέρει από ασθενή σε ασθενή αλλά περίπου στον ένα μήνα εξαντλείται η δράση του. Αυτό σημαίνει ότι ένας τραυματίας ο οποίος τραυματίστηκε σήμερα και κάνει αντιτετανικό ορό σε έναν μήνα εάν ξανατραυματιστεί θα πρέπει να ξανακάνει αντιτετανικό ορό. Ωστόσο δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση του αντιτετανικού ορού για πάρα πολλούς λόγους.
Στην Ελλάδα ο αντιτετανικός ορός χρησιμοποιείται λανθασμένα από την επιστημονική κοινότητα, από τη φαρμακευτική κοινότητα, από όλους όσους εμπλέκονται στο τραύμα τόνισε η κ. Τσιαούση.
Υπάρχουν σήμερα, όπως είπε, συγκεκριμένες συστάσεις από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών οι οποίες λένε ακριβώς πως πρέπει να ανοσοποιούμε τον τραυματία και πότε θα πρέπει να χρησιμοποιούμε εμβόλιο και πότε ορό.
Αυτό το σχήμα υπάρχει και από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης Νοσημάτων, το γνωστό CDC, περιλαμβάνεται δηλαδή σε διεθνείς επιστημονικές συστάσεις, λέει ξεκάθαρα ότι εμβόλιο κάνουμε σε όλες τις περιπτώσεις του τραυματισμού, εφόσον ο τραυματίας δεν είναι εμβολιασμένος πλήρως, είτε πρόκειται για απλά τραύματα είτε πρόκειται για ρυπαρά τραύματα. Αντίθετα, αντιτετανικό ορό δεν κάνουμε στα απλά τραύματα, ανεξάρτητα από την κατάσταση εμβολιασμού του ασθενή. Κάνουμε μόνο στην περίπτωση που το τραύμα είναι ρυπαρό και στην περίπτωση που το άτομο δεν είναι εμβολιασμένο. Στην περίπτωση που ο ασθενής δεν είναι εμβολιασμένος και το τραύμα είναι ρυπαρό χρειάζεται να γίνεται εμβόλιο και αντιτετανικός ορός.
Τραύμα που να απαιτεί μόνο αντιτετανικό ορό δεν υπάρχει, ανέφερε η κ. Τσιαούση. Αντίθετα υπάρχουν τραύματα που απαιτούν μόνο εμβόλιο. Επομένως ο αντιτετανικός ορός δεν δίνεται ποτέ μόνος του. Πρέπει να δίνεται σε συνδυασμό με το εμβόλιο, κάτι μάλιστα που, όπως επισήμανε η ομιλήτρια, αναφέρεται και στο SPC του αντιτετανικού ορού. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι πρέπει πάντα να χορηγείται σε συνδυασμό με ενεργητικό αντιτετανικό εμβόλιο εκτός εάν υπάρχει αντένδειξη ή επιβεβαίωση επαρκούς εμβολιασμού.
Τα βήματα στο φαρμακείο
Έτσι λοιπόν όταν έρχεται ένας τραυματίας στο φαρμακείο, ο φαρμακοποιός τα βήματα που θα πρέπει να κάνει είναι καταρχήν να προχωρήσει σε μία προσεκτική λήψη ιστορικού εμβολιασμού. Αυτό θα οδηγήσει την απόφαση για το εάν θα πρέπει να γίνει εμβολιασμός ή όχι. Στην περίπτωση που έχουμε άγνωστο ιστορικό καθώς οι περισσότεροι τραυματίες που φτάνουν στο φαρμακείο δεν θυμούνται τι ακριβώς έχουν κάνει όσον αφορά τον τέτανο, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν σαν να μην έχουν εμβολιαστεί και να εμβολιαστούν με όλο το σχήμα, με τις τρεις δόσεις του εμβολίου, όπου εκεί βεβαίως θα πρέπει να γίνει κι ένα εμβόλιο για τον κοκκύτη.
Στην περίπτωση που το άτομο έχει κάνει κάποια ή κάποιες δόσεις του εμβολίου, τότε δεν ξεκινά ο εμβολιασμός από την αρχή αλλά συμπληρώνεται το σχήμα με τη δόση (ή δόσεις) που λείπει (-ουν). Είναι σημαντικό, όπως είπε η κ. Τσιαούση, να γίνεται σωστά το δοσολογικό σχήμα του εμβολίου.
Στη συνέχεια χρησιμοποιείται ο αντιτετανικός ορός στα ρυπαρά τραύματα – θλαστικά ή διατιτραίνοντα τραύματα, εγκαύματα, κρυοπαγήματα, τραύματα από δήγματα ζώων ή βλήματος που έχουν χώμα, κόπρανα ή σίελο- και πάντα σε συνδυασμό με το εμβόλιο. Μάλιστα οι οδηγίες κάνουν λόγο για σύγχρονη χορήγηση του αντιτετανικού εμβολίου και αντιτετανικού ορού και φαίνεται ότι στη σύγχρονη χορήγηση η ανοσολογική απάντηση είναι καλύτερη.
Όταν το τραύμα είναι καθαρό, μη επιρρεπές στον τέτανο, τότε δεν χρειάζεται να χορηγηθεί αντιτετανικός ορός.
